جلسه 47

بخش یازدهم: ويژگيهایی از اعجاز قرآن

اولاً. اعجاز ادبی خیره کننده است: انتظار ميرود كه قرآن هم به عنوان يك معجزه مانند ديگر معجزه‏ها خيره كننده وبهت آور باشد، كه اين حالت در فصاحت وبلاغت قرآن در زمان پيامبر صلى الله عليه وآله بوده است.

ثانياً. قرآن دارای هر دو نوع اعجاز است: گفتيم كه دو نوع اعجاز از انبيا داريم، يكی برای اثبات نبوت وديگری برای انجام کار یا رفع مشکل، كه قرآن هر دو نوع آن را دارا است، يعنی:

1. با قدرت فوق العادۀ بلاغت وادبیات، اثبات كننده اعجاز آميز نبوت پيامبر اسلام برای همزمانیهای خود بوده است.
2. با روشهای پيچيده‏تری ميتواند اثبات كننده نبوت برای ملتهای بعد باشد، یعنی در هر زمانی اعجاز قرآن متناسب با آن زمان خواهد بود.
3. نه فقط برای انجام يك كار بوده مثل نجات بنی اسرائيل از سپاه فرعون توسط عصای حضرت موسى، بلكه قرآن بزرگترین كاری كه از يك كتاب برميايد را انجام داده است، یعنی یک تمدن را آفریده است.

ثالثاً. قرآن یک تمدن بشری را برپا کرده است: باید توجه کرد که قدرت استثانی اعراب در ادبیات، مربوط به زمانی کوتاه قبل از ظهور اسلام است:

1. یعنی اینکه در زمان ظهور اسلام ادبیات عرب به اوج قدرت خود رسیده بود، اما پس از اسلام وفتح کشورهای دیگر توسط مسلمانان، ملتهای غیر عرب (یا به اصطلاح: ملتهای عجم) با اعراب مخلوط گشته، وبه مرور زمان آن روحیۀ یکدست عربی متلاشی گردید.
2. ولی جنبه‏های علمی پيشرفت كرده ومقدمات پيدايش يك تمدن جديد مبتنی بر قرآن در جامعه اسلامی آغاز شد، تعالیم قرآن مسلمانان را در جهت یادگیری علوم مختلف راهنمایی میکرد، اعراب به تمدنهای کهن هند، ایران، مصر، ویونان دسترسی پیدا کردند، وبا حرکت بزرگ ترجمه از علوم تمدنهای گذشته استفاده کردند، از اينرو قرآن تنها كتابی است كه يك تمدن بشری را برپا كرده است.

رابعاً. اعجاز قرآن لحظه‏ای نبوده است زيرا:

1. بصورت سخن است، واين تنها چيزي است كه نه ميپوسد ونه گم ميشود، ونه قابل دزديده شدن یا از بين رفتن است.
2. منحصر به خود پيامبر نيست، بلكه هر شخصی ميتواند آن را حفظ ودر هر جا كه بخواهد بازگو كند.
3. مثال: تبليغ اسلام پس از صلح حديبيه، تبلیغ اسلام در تمام دنیا با ارائۀ تعلیمات وارزشهای قرآن.
4. به عنوان يك خبر نيست، مثلا خبر داده اند که حضرت موسی عصایی داشت که کارهای عجیب وخارق العاده از آن پدیدار میشد، ولی برای زمان ما این تنها یک خبر است، اما قرآن كاملاً در دست است وميتوان با دقت به وجود آن پی‏برد، هرچند بدليل ضعف ادبی مردم حالت اعجاز ادبی كمرنگ شده است.

خامساً. قرآن خطاب به تمام انسانها است، با اختلاف سطح فكری فراوان:

1. هرکه از قرآن به اندازۀ فهم خود بهره میگیرد، بعكس كتابهای علمی که تنها متخصصان همان رشته ودر همان سطح میتوانند از آن استفاده کنند.
2. مثال: شخصی سورۀ كوثر را به سادگی میخواند وچنین تفسیر میکند که خداوند با نازل کردن وحی بر پیامبر خود خير فراوانی به ایشان داد، سپس دستور فرمود تا نماز بخواند ودر راه خدا انفاق کند، ودل او را اینگونه محکم کرد که گفت هرکه در برابر تو بایستد ابتر است یعنی به هدف نمیرسد.
3. شخص دیگری سورۀ كوثر را با آن حجم کوچک میخواند ودر آن مسائل جالبی می‏یابد، که قدری از آنها در زیر آمده است.

سادساً. مطالبی از سورۀ كوثر:

1. نحوۀ طرح مطلب: دو جنبه دارد، جنبۀ اول منّت الهی که میفرماید: (انا اعطيناك) {ما به تو [کوثر يعني خیر وبرکت فراوان را‌] عطا کردیم}، ودیگر جنبۀ تربیتی: (لربك) {برای پروردگارت}.
2. خبر از غيب: دو خبر غيبی در سوره وجود دارد، اول (اعطيناك الكوثر) به پیامبر خبر میدهد که خدا خیر فراوان یعنی دختری مانند فاطمه عليها السلام به ایشان داده است، که بواسطۀ او پیامبر ابتر یعنی بی‏فرزند وبریده‌نسل نخواهد بود، ودليل بر این معنی خبر غيبی بعدی در انتهای سوره است (إن شانئك هو الأبتر) {دشمن تو قطعاً بریده‌نسل وبی‌عقب است} که خبر میدهد از کسی که پیامبر را مسخره کرد وگفت تو بریده‌نسل میباشی، خداوند میفرماید او خود ابتر وبریده‌نسل خواهد بود.
3. نحوۀ شكر نعمت: باز هم دو جنبه دارد، جنبۀ الهی که میفرماید (فصل لربك) {پس برای پروردگارت نماز بخوان}، وجنبۀ اجتماعی که میگوید (وانحر) {وقربانی کن}.
4. حق انتخاب در شكر گذاری به اندازۀ توانایی: اندازۀ نماز ونوع قربانی واندازۀ آن در این سوره مشخص نشده است، تا او حق انتخاب داشته باشد وبر او سختگیری نشود.

******************************************************

فهرست:

بخش اول: نگاه كلي به اعجاز

بخش دوم: اعجاز ادبي قرآن

بخش سوم: تحدّي (مبارز طلبی یا چالش)

بخش چهارم: قرآن کلام خدا است

بخش پنجم: مبارزه با قرآن

بخش ششم: طرح اشکال‏های ادبی بر قرآن

بخش هفتم: نقل حقایق علمي جهان هستی

بخش هشتم: خبر از غيب

بخش نهم: هماهنگی در قرآن

بخش دهم: اعجاز از جهت آورنده

بخش یازدهم: ويژگيهایی از اعجاز قرآن

******************************************************

مراجع:

1. الميزان في تفسير القرآن، علامۀ طباطبائی
2. الهادي في تفسير القرآن، علامه سيد مرتضى مُهری.

3.الإلهيات، علامه جعفر سبحانی، مؤسسة الامام الصادق عليه السلام، ج3، ص351-365.

4. شبهات وردود حول القرآن الكريم، علامه محمد هادی معرفت.
5. مطالب مفیدی را از سایتهای مختلف گرفته‏ام، ولی به علت عدد بالای سایتها وپراکندگی مطالب، نوشتن نام تمام آنها امکانپذیر نیست، ولذا از همگان عذرخواهی میکنم.

پایان.