انفاق

[1]

اولاً. زكات:

مطالبی که در این بخش دربارۀ زكات آمده از تفسير الميزان، جلد نهم گرفته شده‌است.

[ص377] سورۀ توبة: خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ وَاللهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (103) أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ وَأَنَّ اللهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ (104). {از اموال آنها صدقه‌ای (به عنوان زکات) بگیر، تا به وسیله آن، آنها را پاک‌سازی و پرورش دهی، و (به هنگام گرفتن زکات) به آنها دعا کن، که دعای تو مایه آرامش آنهاست، و خداوند شنوا و داناست * آیا نمی‌دانستند که فقط خداوند توبه را از بندگانش می‌پذیرد، و صدقات را می‌گیرد، و خداوند توبه‌پذیر و مهربان است؟}.

معنی الفاظ:

1. تطهير (پاکیزه‌سازی): زدودن هر نوع پلیدی وآلودگی از هر شیء، تا وجود آن پاکیزه وآمادۀ رشد و نمو شده و آثار و بركات آن پدیدار گردد.
2. تزكيه (رشد دادن): اضافه کردن خيرات و پدیدار نمودن بركات بر یک شیء است، جهت رشد دادن و پرورش نمودن آن، مانند درختی که شاخه‏های اضافی آن قطع نموده تا رشدش بیشتر و میوه‏اش بهتر گردد.

جمع بين تطهير و تزكيه در آيه لطف خاصی دارد، زیرا تزکیۀ شیء وابسته به تطهير آن است.

پیامبر با صدقه مردم را پاکیزه نموده و رشد می‌دهد:

1. مأمور شخص پیامبر است: خداوند در این آیه به پیامبر (صلى الله عليه و آله و سلم) دستور می دهد که از اموال مردم صدقه بگیرد، می‌فرماید (خذ من أموالهم صدقة).

2. آيه دربارۀ زكات واجب است: ظاهر آيه نشان می‌دهد منظور از حكم زكات مال است که از اركان شريعت می‌باشد، و روایت های زیادی نیز از ائمه أهل بيت (عليهم السلام) و دیگران نقل شده که آیه را همین گونه تفسیر کرده‌اند.

3. صدقه شامل اموال گوناگون است: نمی‌گوید: “خذ من مالهم” (از مال آنها بگیر)، بلکه می گوید: “خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ” (از اموال آنها بگیر)، تا نشانه‏ای باشد بر اینکه از اموال گوناگون گرفته می‌شود، لذا پیامبر زكات را از نقدين: طلا و نقره، و از دام‌های سه‌گانه: شتر، گاو و گوسفند، و از محصولات چهارگانه: گندم، جو، خرما وكشمش گرفت.

[ص384] كافی  به طور مستند از عبدالله بن سنان نقل می‌کند که گفت: امام صادق (عليه السلام) فرمود: وقتی آیۀ: (خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا)، {از اموال آنها صدقه‌ای (زکات) بگیر، تا به وسیله آن، آنها را پاک‌سازی و پرورش دهی}، در ماه رمضان نازل شد، رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم) دستور داد تا میان مردم ندا دهند: (ان الله فرض عليكم الزكاة كما فرض عليكم الصلاة)، {خداوند بر شما زکات را واجب فرموده همان‌گونه که نماز را بر شما واجب نمود}، پس خدای عزوجل بر آنها زکات را از طلا و نقره، و از شتر و گاو و گوسفند، و از گندم و جو و خرما و کشکش واجب فرمود، پیامبر این را در ماه رمضان اعلام و سایر موارد را معاف نمود. پس از آن هیچ چیزی را از اموال آنها واجب نکرد تا سال بعد که روزه گرفته و افطار کردند، آنگاه منادی از طرف پیامبر بر مسلمانان ندا داد: ای مسلمانان، زكات اموالتان را بدهید تا نمازتان قبول شود. آنگاه مأمورین زکات را فرستاد.

4. پیامبر پاکسازی کرده و رشد می‌دهد: اینکه آیه می‌گوید: (تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا)، {تا به وسیله آن آنها را پاک‌سازی و پرورش دهی}، بدین معنی است که خود پیامبر (صلى الله عليه و آله و سلم) به وسیلۀ زکات، مسلمانان را پاکسازی فرموده و رشد می‌دهد.

5. دعای پیامبر بر آنها: آیه می‌گوید: (وَصَلِّ عَلَيْهِمْ)، {و به آنها دعا کن}، پس نماز در اینجا به معنی دعا بر آنهاست، و از آیه معلوم می‌گردد که دعا جهت خير و بركت بر خود آنها و بر اموالشان می باشد و سنت پیامبر (صلى الله عليه و آله و سلم) نیز این‌گونه بوده‌است، که بر هر زکات‌دهنده‏ای و بر اموال او دعای خير و بركت می‌ نمود.

6. آرامش نفس با دعای پیامبر: آیه می‌گوید: (إِنَّ صَلاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ)، {دعای تو مایۀ آرامش آنهاست}، یعنی نفس آنان با دعای تو ای رسول خدا آرام گرفته و مطمئن شود، و این در واقع نوعی شكر زحمت آنها در راه خداست، همان‌گونه که نفس افراد به بقیۀ آيه نیز آرام گیرد: (وَاللهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ)، {و خداوند توبه‌پذیر و مهربان است}.

[ص385] در درّالمنثور آمده‌است که ابن ابى شيبة، بخاري، مسلم، ابو داود، نسائي، ابن ماجه، ابن المنذر، و ابن مردويه از عبدالله بن ابى اوفى نقل می‌کنند که گفت: هرگاه زکاتی برای رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم) آورده می‌شد می‌فرمود: (اللهم صل على آل فلان)، {خداوندا، بر خاندان فلانی درود بفرست}، و روزی که پدرم زکات داد پیامبر دعا کرد: (اللهم صل على آل أبي اوفى)، {خدایا بر آل ابی اوفی درود بفرست}.