جلسه 2
(2)
جلسۀ دوم
تقسیم بندی دعا
مرحلۀ نخست- مقدمات دعا
اول- شروع: اَللّـهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد،
خداوندا بر مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد درود فرست،
دوم- اظهار ذلت در برابر خدا:
- درخواست استجابت دعا: وَاسْمَعْ دُعائي اِذا دَعَوْتُكَ، وَاْسمَعْ نِدائي اِذا نادَيْتُكَ، وَاَقْبِلْ عَليَّ اِذا ناجَيْتُكَ،
و هرگاه تو را دُعا کردم به دعای من گوش فرا ده، و هرگاه تو را صدا زدم صدای مرا بشنو، و هرگاه با تو سخن گفتم به من روی آور،
- درخواست از خداوند: فَقَدْ هَرَبْتُ اِلَيْكَ، وَوَقَفْتُ بَيْنَ يَدَيكَ مُسْتَكيناً لَكَ، مُتَضرِّعاً اِلَيْكَ، راجِياً لِما لَدَيْكَ ثَوابي،
زیرا که من به سوی تو فرار کرده، و در برابر تو ذلیلانه ایستاده و اظهار ناتوانی نمودهام، به امید آنکه پاداشی از سوی تو دریافت کنم،
سوم- بيان عظمت خداوند:
- آگاهی خدا به دعا کننده و خواستهاش: وَتَعْلَمُ ما في نَفْسي، وَتَخْبُرُ حاجَتي، وَتَعْرِفُ ضَميري، وَلا يَخْفى عَلَيْكَ اَمْرُ مُنْقَلَبي وَمَثْوايَ، وَما اُريدُ اَنْ اُبْدِيَ بِهِ مِنْ مَنْطِقي، واَتَفَوَّهُ بِهِ مِنْ طَلِبَتي، وَاَرْجُوهُ لِعاقِبَتي،
تو میدانی که در دل من چیست، و از نیاز من اطلاع داری، و از درون من آگاهی، و جایگاه بازگشت و استقرار مرا میدانی، و من نمیخواهم درونم را با منطق خود آغاز کنم، و آن را برای خواسته خود به زبان آورم، و برای عاقبت خود آرزو نمایم،
- تقدير امور بنده به دست خداست: وَقَدْ جَرَتْ مَقاديرُكَ عَليَّ يا سَيِّدي فيما يَكُونُ مِنّي اِلى آخِرِ عُمْري مِنْ سَريرَتي وَعَلانِيَتي، وَبِيَدِكَ لا بِيَدِ غَيْرِكَ زِيادَتي وَنَقْصي وَنَفْعي وَضرّي،
مولای من تمام مسائلی که از من بطور علنی یا مخفیانه تا پایان عمرم سر خواهد زد را تو اندازهگیری نمودهای، فزونی و کاهش و نفع و ضرر من به دست تو بوده نه به دست دیگری،
- جز او پناهی نیست: اِلـهي اِنْ حَرَمْتَني فَمَنْ ذَا الَّذي يَرْزُقُني، وَاِنْ خَذَلْتَني فَمَنْ ذَا الَّذي يَنْصُرُني،
خداوندا اگر مرا محروم کنی پس دیگر چه کسی هست که مرا روزی دهد، و اگر مرا یاری نکنی پس دیگر چه کسی هست که مرا یاری کند،
مرحلۀ دوم- راههای تقرب و قبول دعا
اول- راههای طلب رحمت از خدا:
- پناه به خدا از خشم او: اِلـهي اَعُوذُ بِكَ مِنَ غَضَبِكَ وَحُلُولِ سَخَطِكَ،
خداوندا من از خشم تو و برقراری کینه تو به تو روی آورم،
- تقاضای رحمت الهی: اِلـهي اِنْ كُنْتُ غَيْرَ مُسْتاْهِل لِرَحْمَتِكَ فَاَنْتَ اَهْلٌ اَنْ تَجُودَ عَليَّ بِفَضْلِ سَعَتِكَ،
خداوندا گرچه من سزاوار رحمت تو نیستم ولی برازندۀ توست که از اضافات دارایی خود بر من سخاوت نمایی،
- مددگیری از توكل: اِلـهي كَأَنّي بِنَفْسي واقِفَةٌ بَيْنَ يَدَيْكَ وَقَدْ اَظَلَّها حُسْنُ تَوَكُّلي عَلَيْكَ، فَقُلْتَ ما اَنْتَ اَهْلُهُ وَتَغَمَّدْتَني بِعَفْوِكَ،
خداوندا گویا من در حالی در برابر تو ایستادهام که توکل نیکوی من بر تو سایه بر من افکندهاست، آنگاه تو آنچه را فرمودی که سزاوارت بود و مرا با بخشش خود در برگرفتی،
- اقرار به گناه در طلب عفو: اِلـهي اِنْ عَفَوْتَ فَمَنْ اَوْلى مِنْكَ بِذلِكَ، وَاِنْ كانَ قَدْ دَنا اَجَلي وَلَمْ يُدْنِني مِنْكَ عَمَلي فَقَدْ جَعَلْتُ الاِقْرارَ بِالذَّنْبِ اِلَيْكَ وَسيلَتي،
خداوندا مگر چه کسی در این زمینه سزاوارتر از توست که مرا ببخشد، و هرچند که مرگ من نزدیک گشته و تلاشم مرا به تو نزدیک نمیکند ولی من اعتراف به گناه خویشتن را وسیله خود (برای رسیدن) به سوی تو قرار دادهام،
- دوری از خودخواهی: اِلـهي قَدْ جُرْتُ عَلى نَفْسي في النَّظَرِ لَها، فَلَها الْوَيْلُ اِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَها،
خداوندا من با فرصت دادن به خویش بر خود جفا کردم، پس وای بر نفس من اگر آن را نبخشی،
دوم- مقایسه ميان رحمت الهی در دنيا و آخرت:
- نیکی از خداست: اِلـهي لَمْ يَزَلْ بِرُّكَ عَلَيَّ اَيّامَ حَياتي فَلا تَقْطَعْ بِرَّكَ عَنّي في مَماتي،
خداوندا احسان تو بر من در طول زندگیام ادامه داشت، پس احسانت را هنگام مرگ از من نگیر،
- ناامید نشدن از او: اِلـهي كَيْفَ آيَسُ مِنْ حُسْنِ نَظَرِكَ لي بَعْدَ مَماتي، وَاَنْتَ لَمْ تُوَلِّني إلاّ الْجَميلَ في حَياتي،
خداوندا چگونه پس از مرگ ناامید از توجه نیکوی تو باشم در حالی که در زندگیام جز محبت از جانب تو به من نرسیدهاست،
- بخشش از او: اِلـهي تَوَلَّ مِنْ اَمْري ما اَنْتَ اَهْلُهُ، وَعُدْ عَلَيَّ بِفَضْلِكَ عَلى مُذْنِب قَدْ غَمَرَهُ جَهْلُهُ،
خداوندا مسائل مرا آنچنان که شایسته توست برگزار کن، تو بر گناهکاری که در جهالت خود غوطهور است مرحمت میکنی پس بر من نیز آنگونه توجه فرما،
- پوشش بر زشتیها: اِلـهي قَدْ سَتَرْتَ عَلَيَّ ذُنُوباً في الدُّنْيا وَاَنَا اَحْوَجُ اِلى سَتْرِها عَلَيَّ مِنْكَ في الاُخْرى، اِذْ لَمْ تُظْهِرْها لاَحَد مِنْ عِبادِكَ الصّالِحينَ، فَلا تَفْضَحْني يَوْمَ الْقِيامَةِ عَلى رُؤُوسِ الاَشْهادِ،
خداوندا تو گناههایی از من در دنیا پوشاندهای که من نیاز دارم که تو بیش از این آنها را در آخرت بپوشانی، زیرا که تو آنها را بر بندگان درستکار خود نمایان نکردی پس آبروی مرا در روز قیامت و در ملأعام نبر،
- درخواست کرم او در قيامت: اِلـهي جُودُكَ بَسَطَ اَمَلي، وَعفْوُكَ اَفْضَلُ مِنْ عَمَلي، اِلـهي فَسُرَّني بِلِقائِكَ يَوْمَ تَقْضي فيهِ بَيْنَ عِبادِكَ،
خداوندا کرم تو آرزوهای مرا پهناور ساخت، و بخشش تو برتر از کار من است، پس خدایا در روزی که به قضاوت در میان بندگان خود مینشینی مرا خوشنود فرما،
***
