جلسه 4

[4]

سخاوتمند کیست:

1. [ص 352] أبو المفضل گوید: … امام صادق (عليه السلام) فرمود: ليس السخي المبذر الذي ينفق ماله في غير حقه، ولكنه الذي يؤدي إلى الله عزوجل ما فرض عليه في ماله من الزكاة وغيرها، والبخيل الذي لايؤدي حق الله عزوجل في ماله، {آنکه اموالش را بی‌حساب و در غیر مورد صحيح پرداخت می‌کند را سخاوتمند نگویند، ولی سخاوتمند کسی است که اموالی را می‌دهد که خدای متعال آنها را بر او واجب نموده‌است مانند زکات و غیره، و بخیل کسی است که حقوق واجب بر اموالش را در راه خدا نمی‌دهد}. (أمالى الطوسى ج 2 ص 89)
2. [ص 353] ابن محبوب … از امام صادق (عليه السلام) نقل می‌کند: که راوی از ايشان پرسید: حدود سخاوت چیست؟ فرمود: تخرج من مالك الحق الذي أوجبه الله عليك، فتضعه في موضعه، {از اموال خود آنچه خداوند بر تو واجب نموده‌است را جدا ساخته و در جای درست پرداخت کنی}. (معاني الاخبار: 255)
3. [ص 353] حماد، از حريز، از امام صادق (عليه السلام) نقل می‌کند که فرمود: السخي الكريم الذي ينفق ماله في حق، {سخاوتمند کریم کسی است که مال خود را به حق پرداخت کند}. (معاني الاخبار: 256)
4. [ص 351] أحمد بن سليمان گوید: شخصی در حال طواف از أبوالحسن (عليه السلام) پرسید: جواد (سخاوتمند) چه کسی است، فرمود: إن لكلامك وجهين فان كنت تسأل عن المخلوق، فان الجواد الذي يؤدي ما افترض الله تعالى عليه، والبخيل من بخل بما افترض الله تعالى عليه، وإن كنت تعني الخالق فهو الجواد إن أعطى، وهو الجواد إن منع، لانه إن أعطى عبدا أعطاه ما ليس له وإن منع منع ما ليس له، {سخن تو دو جنبه دارد، اگر دربارۀ مخلوق می‌پرسی، بدان که جواد کسی است که آنچه خدای متعال بر او واجب نموده‌است را می‌پردازد، و بخیل آن است که نسبت به آنچه خدای متعال بر او واجب نموده‌است بخل می‌ورزد، اما اگر دربارۀ خالق می‌پرسی بدان که او جواد است چه عطا کند یا نکند، زیرا او اگر به بندۀ خود چیزی داد در واقع حق آن بنده نبوده‌است، و اگر نداد هم حق او نبوده‌است}. (عيون الاخبار ج 1 ص 141)

مقام سخاوتمندان:

1. [ص 350] زيد بن علي، از پدرش، از جدش، از علی (عليه السلام) نقل کرده که فرمود: سادة الناس في الدنيا الاسخياء وفي الآخرة الاتقياء، {پیشوایان مردم در دنیا سخاوتمندان، و در آخرت پرهیزکاران اند}. (أمالى الصدوق: 20)
2. [ص 352] على بن إبراهيم، از ياسر الخادم، از امام رضا (عليه السلام) نقل می‌کند که فرمود: السخي يأكل من طعام الناس ليأكلوا من طعامه، والبخيل لا يأكل من طعام الناس لئلا يأكلوا من طعامه، {سخاوتمند از غذای مردم می‌خورد تا از غذای او بخورند، ولی بخیل از غذای مردم نمی‌خورد تا از غذایش نخورند}. (عيون الاخبار ج 2 ص 12)
3. [ص 350] جميل بن دراج گوید: امام صادق (عليه السلام) فرمود: خياركم سمحاؤكم وشراركم بخلاؤكم، ومن صالح الاعمال البر بالاخوان، والسعي في حوائجهم، وذلك مرغمة للشيطان، وتزحزح عن النيران، ودخول الجنان، يا جميل أخبر بهذا الحديث غرر أصحابك، {بهترین شما سخاوتمندانتان بوده و بدترین شما بخیلانتان می‌باشند، يكى از كارهای نيک احسان به برادران دینی و سعی در رفع نیازهای آنان است، که بدین وسیله بینی شيطان را به خاک می‌مالید، و خود را از آتش جهنم دور کرده و وارد بهشت می‌نمایید، ای جميل، اين حديث را برای بهترين ياران خود نقل كن}، از ايشان پرسيدم: جانم به فدایت، بهترين ياران من چه کسانی هستند؟ فرمود: هم البارون بالاخوان، في العسر واليسر، {آنها که به برادران دینی خود احسان کرده، چه خود در تنگ دستی باشند یا در رفاه}، سپس فرمود: يا جميل أما إن صاحب الكثير يهون عليه ذلك، وقد مدح الله عزوجل صاحب القليل فقال: ويؤثرون على أنفسهم ولو كان بهم خصاصة ومن يوق شح نفسه فاولئك هم المفلحون، {ای جميل، مطمئنا آنکه مال فراوانی دارد می‌تواند این کار را به آسانی انجام دهد، ولی خدای عزوجل آن تنگ‌دست را ستایش کرده می‌فرماید: و (دیگران) را بر خود مقدّم می‌دارند هر چند خودشان بسیار نیازمند باشند، کسانی که از بخل و حرص نفس خویش باز داشته شده‌اند رستگاران‌اند}، (سورۀ حشر، آیۀ9)، (الخصال ج 1 ص 48)

سخاوت انسان را به بهشت می‌برد:

1. [ص 352] وشاء گوید: امام رضا (عليه السلام) را شنیدم که می‌فرمود: السخي قريب من الله، قريب من الجنة، قريب من الناس، والبخيل بعيد من الله، بعيد من الجنة، بعيد من الناس، {سخاوتمند نزدیک به خدا، نزدیک به بهشت و نزدیک به مردم است و بخیل دور از خدا، دور از بهشت و دور از مردم است}، سپس شنیدم که فرمود: السخاء شجرة في الجنة من تعلق بغصن من أغصانها دخل الجنة، {سخاوت درختی است در بهشت، که اگر کسی به شاخه‏ای از شاخه‏های آن چنگ زند به بهشت وارد گردد}. (عيون الاخبار ج 2 ص 12)
2. [ص 353] حفص بن غياث، از امام صادق (عليه السلام) نقل کرده که گفته‌است: رسول الله (صلى الله عليه و آله) می‌فرماید: السخاء شجرة أصلها في الجنة وهي مطلة على الدنيا، من تعلق بغصن منها اجتره إلى الجنة، {سخاوت درختی است که اصل آن در بهشت بوده و اگر کسی به شاخه‏ای از آن چنگ زند او را به بهشت می‌کشاند}. (معاني الاخبار: 256)
3. خداوند می‌فرماید: إِن تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعِفْهُ لَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ، {اگر به خدا قرض‌الحسنه دهید، آن را برای شما مضاعف می‌سازد و شما را می‌بخشد، و خداوند شکرکننده و بردبار است}. (التغابن:17).

الميزان: منظور از قرض دادن به خدا انفاق در راه اوست، خداوند آن را قرض به خود دانست، و مالی كه پرداخت شده را قرض‌الحسنه نامید تا مردم بدین کار تشویق شوند. و اینکه می‌فرماید: {برای شما مضاعف می‌سازد و شما را می‌بخشد} نشانه‏ای به جزای نیکو در دنيا و آخرت است.