نگاهی به سورۀ احزاب

برگرفته از تفسير علامه سيد مرتضى مهري حفظه الله تعالى.

[1]

فصل اول. دو مقدمه

مقدمۀ اول. دربارۀ موضوع سورة: به نظر میرسد موضوع این سوره عبارت است از: (جنبه‏هایی از تاثير مذهبی واجتماعی زندگی شخصی پیامبر صلى الله عليه وآله).

ولی بنای قرآن همیشه بر این است که مطالب جنبی که تناسبی با موقعیت دارند را نیز بیان نماید. توجه کنید که عموما سوره‏های قرآن دربارۀ زندگی شخصی پیامبر نیستند، هرچند اکثر سوره‏ها دارای ویژگیهایی بلند مرتبه وتاثیر گذار از پیامبر صلى الله عليه وآله میباشند، ولی این سوره توجه خاصی به زندگی پیامبر دارد بیش از سایر سوره‏ها.

اکنون اشاره خواهیم کرد به بعضی از مسائل مربوط به پیامبر گرامی صلى الله عليه وآله تا بدانیم فعالیتهای پیامبر برای پایه گذاری این دین بزرگ چقدر گسترده بوده است:

اولاً. به عنوان مقدمۀ بحث توجه کنیم که نقش پیامبر به تبليغ دين، إبلاغ قرآن وتفسير آن، وبيان احكام شرعی محدود نمیشود، بلکه تمام زندگی ایشان وقف این ماموریت سنگین وخطرناک بوده است، او أمير المؤمنين عليه السلام را از ابتدای تولد تا سن جوانی برای آن کارهای بزرگ تربیت کرد، واو نیز حضرت زهرای اطهر عليها السلام را برای ادای نقشی مهم تربیت نمود، او حسنين عليهما السلام را برای ماموریتهای بسیار سنگین بار آورد، وارشادات او بود که تمام ائمه عليهم السلام را برای تثبیت ستونهای دين راهنمایی کرد.

ثانياً. به عنوان مثال، اندکی از نقش بنیادین پیامبر صلى الله عليه وآله در كربلا را یاداور میشوم، البته میدانیم که کربلا یکی از عظیمترین پایه‏های اساسی برای تثبیت دين اسلام است:

1. ایشان (پیامبر) بارها بر حسين عليه السلام گریست وصحابه را نیز به گریه واداشت، تا جامعۀ اسلامی آمادۀ حادثۀ كربلا گردد.
2. ایشان ودیعه‏ای نزد ام سلمة قرار داد تا حادثۀ کربلا را فورا ودرست در هنگام شهادت امام حسین در مدينه منعكس کند، پیش از آنکه اخبار به شهر برسد.
3. او به صحابه توصیه فرمود تا به یاری حسين بشتابند اگر آن ایام را درک کنند، که صحابي جليل القدر أنس بن حارث كاهلي اسدی سخن حضرت را به یاد سپرد، ودر کربلا به امام حسين ملحق شد در حالی که بیش از نود سال از عمرش گذشته بود.

بخاری گوید: انس بن حارث همراه با حسين بن علي کشته شد، او حدیثی از پیامبر صلّى اللَّه عليه وسلم شنیده بود، این را محمد از سعيد نقل میکند…، گوید انس بن حارث را شنیدم که گفت: از رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه وسلم شنیدم که فرمود: (إنّ ابني هذا – يعني الحسين – يُقتل بأرض يقال لها كربلاء فمن شهد ذلك منكم فلينصره)، {این فرزندم – یعنی حسین – در سرزمینی به نام کربلا به قتل میرسد، پس هرکه از میان شما آن روز را شاهد بود به یاری او برود}.

4. واو در خواب حسين آمد هنگامی که برای خدا حافظی نزد قبر جدش رفت وهرگز دوست نداشت که آنجا را ترک کند، روايت را ببین: هنگام سحر حسين عليه السلام عازم سفر گردید، محمد بن حنفيه خبردار شد، آمد وافسار شتر ایشان را گرفت وگفت: ای برادر، مگر به من وعده ندادی که دربارۀ آنچه از تو خواسته بودم بیاندیشی؟ گفت: چرا، گفت: پس چه چیزی تو را وادار کرد که با این عجله عازم سفر شوی؟ گفت: (أتاني رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم بعد ما فارقتك، فقال: يا حسين أخرج فإن الله قد شاء ان يراك قتيلا)، {پس از اینکه از تو جدا شدم، رسول الله را – در خواب – دیدم، فرمود: ای حسین، به سفر برو که خداوند خواسته است تو را کشته ببیند}، ابن حنفيه گفت: إنا لله وإنا إليه راجعون، حال که تو با این وضع میروی، دیگر چرا این بانوان را با خود میبری؟ گفت: (قد قال لي: إن الله قد شاء أن يراهن سبايا)، {پیامبر به من فرمود: خداوند خواسته است آنها را اسیر ببیند}، سپس امام حسین با او خدا حافظی کرد ورفت.

ثالثاً. اخلاق عظيم رسول الله صلى الله عليه وآله سبب شد که سرها در برابرش فرود آیند، او قبل از بعثت به صادق امين (راستگوی امانت دار) معروف شود، زیرا جامعۀ فاسد جاهلی پربار از دروغ، دورویی ونفاق، وانواع رذالتها بود، ولی تمام آنها مبهوت راستگویی وامانتداری این مرد بزرگوار بودند، زیرا هرگز دروغی از او نشنیده وخیانتی ندیده بودند، تا اینکه او مامور به اعلان دعوت شد، ومردم را جمع کرده سخنرانی کرد، از آنها پرسید که اگر خبر دهد لشکری پشت این کوه آمادۀ حمله است، آیا باور میکنند؟ همگی گفتند که آری باور میکنیم، آنگاه خبر از بعثت خود داد، ولی آن گمراهان نادان فورا تکذیب کردند، آنها به او اعتماد کامل داشتند، ولذا امانتهای خود را نزد ایشان میگذاشتند حتی بعد از اعلان رسالت ودشمنی آنها با او.