جلسه هفتم

[7]

26. حق مَن عتقتَ رقبته: وَأَمَّا حَقُّ مَوْلَاكَ الْجَارِيَةِ عَلَيْهِ نِعْمَتُكَ، فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّ اللَّهَ جَعَلَكَ حَامِيَةً عَلَيْهِ وَوَاقِيَةً وَنَاصِراً وَمَعْقِلًا، وَجَعَلَهُ لَكَ وَسِيلَةً وَسَبَباً بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ، فَبِالْحَرِيِّ أَنْ يَحْجُبَكَ عَنِ النَّارِ، فَيَكُونَ فِي ذَلِكَ ثَوَابُكَ مِنْهُ فِي الْآجِلِ، وَيَحْكُمَ لَكَ بِمِيرَاثِهِ فِي الْعَاجِلِ إِذَا لَمْ يَكُنْ لَهُ رَحِمٌ مُكَافَاةً لِمَا أَنْفَقْتَهُ مِنْ مَالِكَ عَلَيْهِ وَقُمْتَ بِهِ مِنْ حَقِّهِ بَعْدَ إِنْفَاقِ مَالِكَ فَإِنْ لَمْ تَخَفْهُ خِيفَ عَلَيْكَ أَنْ لَا يَطِيبَ لَكَ مِيرَاثُهُ وَلا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ.

۲۶. حق آنکه از بندگى آزادش کرده اى: حق آزاد کردۀ تو این است که بدانى خدا تو را پشتیبان ونگه دار ویاور وپناه او قرار داده، واو را میان تو وخود واسطه ساخته، وسزاوار است که تو را از آتش بازدارد، واین پاداش آخرت تو است ودر دنیا نیز اگر خویشاوندى ندارد، در برابر مالى که براى آزادى اش پرداخته اى ووظایفى که از آن پس انجام داده اى، میراثش از آن توست. اگر حقش را رعایت نکنى، بیم آن مى رود که میراثش براى تو ناگوارا افتد. وهیچ نیرویی جز از خداوند نیست.

27. حق مَن أحسن إليك: وَأَمَّا حَقُّ ذِي الْمَعْرُوفِ عَلَيْكَ فَأَنْ تَشْكُرَهُ وَتَذْكُرَ مَعْرُوفَهُ، وَتَنْشُرَ بِهِ الْقَالَةَ الْحَسَنَةَ وَتُخْلِصَ لَهُ الدُّعَاءَ فِيمَا بَيْنَكَ وَبَيْنَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ، فَإِنَّكَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ كُنْتَ قَدْ شَكَرْتَهُ سِرّاً وَعَلَانِيَةً ثُمَّ إِنْ أَمْكَنَكَ مُكَافَاتُهُ بِالْفِعْلِ كَافَأْتَهُ وَإِلَّا كُنْتَ مُرْصِداً لَهُ مُوَطِّناً نَفْسَكَ عَلَيْهَا.

۲۷. حق احسان کننده: حق احسان كننده به تو این است که از او تشکر کنى واحسانش را به زبان آورى، ودرباره‏اش به نیکى سخن بگویى، ودر ارتباطی که میان خود وخدای متعال داری مخلصانه در حقش دعا كنى، که اگر چنین کنی تو در واقع در نهان وعیان از او قدردانى کرده‏اى، واگر مى توانى باید محبتش را تلافى کنى وگرنه در پى فرصت وآمادۀ جبران باشى.

حقوق صلاة الجماعة (حقوق نماز جماعت):

28. حق المؤذن: وَأَمَّا حَقُّ الْمُؤَذِّنِ فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّهُ مُذَكِّرُكَ بِرَبِّكَ، وَدَاعِيكَ إِلَى حَظِّكَ، وَأَفْضَلُ أَعْوَانِكَ عَلَى قَضَاءِ الْفَرِيضَةِ الَّتِي افْتَرَضَهَا اللَّهُ عَلَيْكَ، فَتَشْكُرَهُ عَلَى ذَلِكَ شُكْرَكَ لِلْمُحْسِنِ إِلَيْكَ، وَإِنْ كُنْتَ فِي بَيْتِكَ مُهتَّماً لِذَلِكَ لَمْ تَكُنْ لِلَّهِ فِي أَمْرِهِ مُتَّهِماً، وَعَلِمْتَ أَنَّهُ نِعْمَةٌ مِنَ اللَّهِ عَلَيْكَ لَا شَكَّ فِيهَا، فَأَحْسِنْ صُحْبَةَ نِعْمَةِ اللَّهِ بِحَمْدِ اللَّهِ عَلَيْهَا عَلَى كُلِّ حَالٍ وَلا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ.

۲۸. حق مؤذن: حق مؤذن این است که بدانى او یاد خدا را در تو زنده مى کند، وتو را به بهره بردارى فرامى خواند، وبهترین یاور تو است در انجام فریضه‏اى خداوند بر عهدۀ تو نهاده است. پس باید بر این خدمت از او تشکر کنى، چنان که از هر احسان کننده‏اى تشکر مى کنى. واگر در خانه‏ات که هستی به یاداوری نماز اهمیت بدهی، خدا را متهم نمیکردی که چرا مؤذن چنین میکند، ومیدانستی که مؤذن نعمتى از طرف خداوند بر تو است، ودر این باره هیچ شکی نیست. پس با نعمت خدا خوش رفتارى کن بدینصورت که در همه حال خدا را براى ان نعمت سپاس گویی. وهیچ نیرویی جز از خداوند نیست.

29. حق امام الجماعة: وَأَمَّا حَقُّ إِمَامِكَ فِي صَلَاتِكَ فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّهُ قَدْ تَقَلَّدَ السِّفَارَةَ فِيمَا بَيْنَكَ وَبَيْنَ اللَّهِ وَالْوِفَادَةَ إِلَى رَبِّكَ، وَتَكَلَّمَ عَنْكَ وَلَمْ تَتَكَلَّمْ عَنْهُ، وَدَعَا لَكَ وَلَمْ تَدْعُ لَهُ، وَطَلَبَ فِيكَ وَلَمْ تَطْلُبْ فِيهِ، وَكَفَاكَ هَمَّ الْمُقَامِ بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَالْمَسْأَلَةِ لَهُ فِيكَ وَلَمْ تَكْفِهِ ذَلِكَ، فَإِنْ كَانَ فِي شَيْ‏ءٍ مِنْ ذَلِكَ تَقْصِيرٌ كَانَ بِهِ دُونَكَ، وَإِنْ كَانَ آثِماً لَمْ تَكُنْ شَرِيكَهُ فِيهِ، وَلَمْ ‏يَكُنْ لَكَ عَلَيْهِ فَضْلٌ، فَوَقَى نَفْسَكَ بِنَفْسِهِ وَوَقَى صَلَاتَكَ بِصَلَاتِهِ فَتَشْكُرُ لَهُ عَلَى ذَلِكَ، وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ.

۲۹. حق پیش نماز (امام جماعت): حق پیش نماز این است که بدانى او سفیرى میان تو وخدا بوده وراه رسیدن تو به پروردگار است. او از جانب تو سخن گفته ولی تو از طرف او چیزی نگفته‏ای، او براى تو دعا کرده ولی تو براى او دعایی نکرده‏ای، او دربارۀ تو تقاضا کرده ولی تو دربارۀ او تقاضایی نکرده‏ای، او امر مهم ایستادن در پیشگاه خدا ودرخواست برای تو را انجام داده ولی تو براى او چنین کارى نکرده‏اى، اگر در هر یک از این امور کوتاهى شود او مقصر است نه تو. واگر گنه کار باشد تو شریک او در گناه نیستى، وبر او برترى هم ندارى. پس او خودش را سپر تو ونمازش را سپر نمازت ساخته است، پس باید براى این کار از او قدردانى کنى. وهیچ نیرویی جز از خداوند نیست.